Tez-tez verilən suallar

Kişi sonsuzluğu və andrologiya, varikosel, azospermiya/TESE, prostat xəstəlikləri (BPH, TUR-P, PSA), böyrək və sidik yolu daşları, sidik kisəsi törəmələri və uroloji onkologiya, erektil disfunksiya, vaxtından əvvəl boşalma, cinsi yolla keçən infeksiyalar və HPV.

Qəbul Bakıda Mərcan Medicare Clinic-də keçirilir; həmçinin Referans Göyçay Tibb Mərkəzində dəvətli uroloq-androloq kimi dövri qəbul olunur. Aktual qəbul günü və yeri birbaşa telefonla təsdiqlənir.

Birbaşa +994 50 873 73 35 nömrəsinə zəng etməklə və ya WhatsApp vasitəsilə yazmaqla. Qəbula yazılma və bütün əlaqə həkimin şəxsi nömrəsi ilə aparılır; müraciətlər tam məxfilik şəraitində qəbul olunur.

Varsa: əvvəlki analiz və USM nəticələri, spermoqramma, dərman siyahınız və əməliyyat tarixçəniz. Sonsuzluq müraciətində əvvəlki spermoqramma və varsa partnyorun müayinə məlumatları da kömək edir.

Bəli. Sonsuzluq, cinsi zəiflik və genital problemlər kimi həssas mövzular tam məxfilik və diskret şəraitdə qəbul olunur. Bu problemləri gizlətmək əvəzinə vaxtında müraciət etmək daha doğru yanaşmadır.

Kəskin böyrək sancısı, sidik tutulması, güclü qanaxma kimi təcili hallarda gözləmədən 103-ə zəng edin və ya ən yaxın xəstəxananın qəbul şöbəsinə müraciət edin. Telefon və WhatsApp təcili yardım kanalı deyil.

Kişi sonsuzluğu cütlüyün müəyyən müddət qorunmasız cinsi münasibətə baxmayaraq hamiləlik əldə edə bilməməsində kişi faktorunun rol oynadığı vəziyyətdir. Səbəb sperma sayının, hərəkətliliyinin və ya formasının pozulması, varikosel, hormonal problemlər, kanal tıxanıqlığı, genetik faktorlar və ya infeksiya ilə bağlı ola bilər. Dəqiq səbəb yalnız müayinə və analizlərdən sonra müəyyən edilir.

Əsas istiqamətlər varikosel, azospermiya, spermoqramma pozğunluqları, hormonal faktorlar, genetik faktorlar və kanal tıxanıqlığıdır. Bəzi hallarda problem tək bir səbəbdən deyil, bir neçə faktorun birlikdə təsirindən yaranır. Buna görə diaqnostika yalnız bir analizlə məhdudlaşdırılmamalıdır.

Əsas ilkin analizlərdən biri spermoqrammadır. Nəticə müayinə və lazım olduqda hormonal, skrotal doppler və genetik testlərlə birlikdə qiymətləndirilir. Bir spermoqramma nəticəsi son diaqnoz kimi qəbul edilməməlidir.

Spermoqramma sperm hüceyrələrinin sayı, hərəkətliliyi, morfologiyası və sperma nümunəsinin ümumi göstəricilərini qiymətləndirən əsas analizlərdən biridir. Kişi sonsuzluğu şübhəsi, varikosel, azospermiya ehtimalı, müalicə və ya əməliyyatdan sonrakı izləmə zamanı istənilə bilər. Nəticə anamnez, müayinə və lazım gələrsə hormonal/genetik testlərlə birlikdə qiymətləndirilir.

Xeyr — həmişə cütlük müayinə olunur. Bir çox halda kişi faktoru da iştirak edir; spermoqramma sadə, ağrısız ilk addımdır. Yalnız qadının müayinəsi ilə kifayətlənmək vaxt itkisinə səbəb olan səhvdir.

Azospermiya verilən sperma nümunəsində sperm hüceyrələrinin aşkar olunmaması deməkdir. Kişi sonsuzluğunun ağır formalarından biridir; səbəblər arasında xayaların sperm istehsal etməməsi, kanal tıxanıqlığı, hormonal problemlər və genetik faktorlar göstərilir. Bu vəziyyət son diaqnoz kimi qəbul edilməməli, ən azı təkrar spermoqramma və geniş androloji müayinə ilə təsdiqlənməlidir.

Diaqnostikada iki dəfə spermoqramma əsas götürülür. Bununla yanaşı həkim müayinəsi, hormonal analizlər, skrotal Doppler USM, genetik testlər və kanal tıxanıqlığı ehtimalına yönəlmiş əlavə müayinələr lazım ola bilər. Hansı analizlərin seçiləcəyi yaşa, anamnezə, əvvəlki əməliyyatlara və müayinə nəticələrinə görə müəyyən olunur.

TESE və Mikro-TESE sperma nümunəsində sperm hüceyrəsi tapılmadığı hallarda xayadan birbaşa sperm axtarılması məqsədi daşıyan cərrahi yanaşmalardır. Mikro-TESE mikroskop altında daha selektiv toxuma seçimi ilə aparılır. Uyğunluq hər xəstə üçün ayrıca qiymətləndirilməlidir.

Bəzi azospermiya hallarında TESE/Mikro-TESE və reproduktiv texnologiyalarla sperm əldə edilməsi mümkün ola bilər, lakin bu hər xəstədə eyni deyil. Vəziyyət fərdi qiymətləndirilməli, müayinə və uyğun müalicə planı üçün uroloq-androloqa müraciət edilməlidir.

Varikosel xaya damarlarının genişlənməsi ilə xarakterizə olunan vəziyyətdir. Kişi sonsuzluğu, xayada ağrı və ya spermoqramma göstəricilərində pozğunluqla əlaqəli ola bilər. Müalicə qərarı fərdi müayinə əsasında verilir.

Varikosel bəzi kişilərdə sperm sayı, hərəkətliliyi və keyfiyyətinə mənfi təsir göstərə bilər. Lakin hər varikosel sonsuzluq demək deyil və hər varikosel əməliyyat tələb etmir. Qərar varikoselin dərəcəsi, spermoqramma nəticələri, xaya ölçüləri, ağrı şikayəti və cütlüyün reproduktiv planına görə verilir.

Mikroskopik varikoselektomiya varikoselin cərrahi müalicəsində istifadə olunan, mikroskop altında damarların daha dəqiq seçilməsinə imkan verən yanaşmadır. Bu üsulda arteriya və limfa damarlarının qorunması, residiv və ödem riskinin azaldılması hədəflənir. Uyğunluq həkim müayinəsi ilə müəyyən edilir.

Spermoqramma nəticələri adətən 6–9 ay sonra qiymətləndirilir, çünki spermlərin əmələ gəlmə dövrü təxminən 3 ay çəkir. Nəticə fərdidir və müntəzəm izləmə ilə dəyərləndirilir.

DNT fraqmentasiyası testi sperm hüceyrəsinin genetik materialındakı zədələnmə səviyyəsini qiymətləndirir. Kişi sonsuzluğu qiymətləndirməsində dərinləşdirilmiş sperma keyfiyyəti müayinəsi kimi istifadə oluna bilər. Testin kimə lazım olduğu yalnız həkim tərəfindən müəyyən edilir.

Androloji check-up kişi sağlamlığı, sonsuzluq, xaya damarları, infeksiya və sperma göstəricilərinin həkim tərəfindən qiymətləndirilməsinə yönələn müayinə planıdır. Çox vaxt skrotal Doppler USM, spermoqramma, yaxma analizi və uroloq-androloq müayinəsini əhatə edə bilər. Dəqiq tərkib fərdi olaraq müəyyən edilir.

Həkim nəzarəti olmadan istifadə xayaların funksiyasına və sperm istehsalına mənfi təsir göstərə, uzunmüddətdə azospermiya və sonsuzluq riski yarada bilər. Yalnız tibbi göstərişlə istifadə olunmalıdır.

Erektil disfunksiya cinsi münasibət üçün kifayət qədər sərtləşmənin əldə olunmaması və ya saxlanıla bilməməsidir. Bu problem damar, hormonal, metabolik, psixoloji və uroloji səbəblərlə bağlı ola bilər və bəzən vaxtından əvvəl boşalma ilə birlikdə görünür.

Bəli. Səbəbə yönəlik müayinədən sonra fərdi müalicə planı qurulur; bəzən həyat tərzinin tənzimlənməsi, bəzən dərman müalicəsi, bəzən isə əsas xəstəliyin (diabet, prostat) müalicəsi tələb olunur. Tez və qəti nəticə vəd edən yanaşmalardan uzaq durulmalıdır.

Vaxtından əvvəl boşalma kişinin cinsi əlaqəyə başlamadan və ya başladıqdan qısa müddət sonra boşalması və boşalma vaxtını idarə etməkdə çətinlik yaşamasıdır. Səbəblər arasında stress, həyəcan, cinsi təcrübə azlığı, cinsi əlaqənin seyrəkliyi, erektil disfunksiya, şəkərli diabet və prostat xəstəlikləri ola bilər.

Bir çox halda uroloq-androloq tərəfindən qiymətləndirildikdən sonra səbəbə uyğun müalicə planı ilə idarə oluna bilər. Bəzən problem psixoloji faktorlarla, bəzən prostat xəstəlikləri, erektil disfunksiya və ya metabolik xəstəliklərlə əlaqəli olur. Utanmadan həkimə müraciət etmək doğru addımdır.

Xeyr. Cinsi zəiflik və sonsuzluq eyni anlayış deyil: cinsi zəifliyi olmayan kişidə sonsuzluq ola bilər, cinsi zəifliyi olan kişidə isə sperma göstəriciləri normal ola bilər.

Xoşxassəli prostat böyüməsi sidik axınının zəifləməsi, sidiyə başlamaqda çətinlik, gecə tez-tez sidiyə qalxma, sidik kisəsinin tam boşalmaması hissi, tez-tez sidiyə getmə və bəzən təcili sidiyə getmə ehtiyacı ilə özünü göstərə bilər. Bu şikayətlər zamanı uroloq müayinəsi tövsiyə olunur.

Xoşxassəli prostat böyüməsi prostat xərçəngi demək deyil. Ancaq bəzi şikayətlər bir-birinə oxşaya bilər və PSA, müayinə, USM və digər testlərlə həkim tərəfindən fərqləndirilməlidir. Özünü diaqnoz etmək yerinə müayinə üçün müraciət etmək vacibdir.

Prostatit (iltihab) daha çox gənc və orta yaşlı kişilərdə, xüsusən 30–40 yaşa qədər rast gəlinir; adenoma (xoşxassəli böyümə) 50 yaşdan sonra daha çox rast gəlinir; prostat xərçəngi isə daha çox 60 yaşdan sonra gözlənilən risklərdəndir. Bu üç vəziyyət müayinə, müalicə və risk baxımından bir-birindən fərqlənir.

Prostat adenoması və prostat xərçəngi vaxtında diaqnoz qoyulduqda müalicə və ya əməliyyatla idarə edilə bilər. Xərçəng gec mərhələdə, metastazla aşkarlandıqda müalicə daha mürəkkəb olur və əsas məqsəd xəstəliyin gedişinə nəzarət və həyat müddətinin uzadılması ola bilər. Məhz buna görə erkən skrininq önəmlidir.

Kəskin prostatit vaxtında müraciət edildikdə antibiotik müalicəsi ilə nəzarət altına alına bilər. Xroniki prostatitdə isə məqsəd çox vaxt şikayətlərin azaldılması və həyat tərzinin tənzimlənməsidir; bu vəziyyət hər zaman «tam sağalma» kimi təqdim edilməməlidir.

PSA prostat vəzisi tərəfindən ifraz olunan və qan analizi ilə ölçülən zülaldır. Prostat xərçəngi riski baxımından həkim nəzarətində izlənə bilər. PSA dəyəri təkbaşına diaqnoz qoymur; prostatit, prostat böyüməsi, biopsiya və əməliyyat kimi faktorlar da nəticəyə təsir edə bilər.

45–50 yaşdan sonra kişilərin ildə bir dəfə Total PSA analizi verməsi məsləhət görülür; ailəsində prostat xərçəngi olanlarda yoxlama daha erkən başlaya bilər.

Xeyr. PSA yüksəlməsi prostat iltihabı, xoşxassəli prostat böyüməsi, prostat manipulyasiyası və biopsiya ilə də əlaqəli ola bilər. Nəticə yaş, şikayətlər, müayinə, sərbəst/total PSA nisbəti və lazım gələrsə əlavə görüntüləmə və biopsiya ilə birlikdə qiymətləndirilir.

TUR-P prostat vəzisinin xoşxassəli böyüməsi zamanı sidik kanalından qapalı üsulla aparılan cərrahi müdaxilədir; prostatın transuretral rezeksiyası kimi tanınır. Kəsiksiz icra olunur və az ağrı ilə nisbətən qısa sağalma müddəti ilə xarakterizə olunur.

Uyğunluq prostatın ölçüsü, sidik şikayətlərinin ağırlığı, dərman müalicəsinə cavab, sidik kisəsinin vəziyyəti, qalıq sidik miqdarı və xəstənin ümumi sağlamlığına görə müəyyən edilir. Hər prostat böyüməsi TUR-P tələb etmir; bəzi xəstələr izləmə və ya dərman müalicəsi ilə idarə oluna bilər.

Açıq prostatektomiya bəzi böyük prostat adenoması və ya xüsusi klinik hallarda tətbiq edilə bilən cərrahi yanaşmadır. Konkret xəstə üçün uyğunluq müayinə ilə müəyyən edilir.

Böyrək daşı sidik sistemində mineral və duzların kristallaşması nəticəsində yaranan sərt törəmədir. Kiçik daşlar bəzən öz-özünə düşə bilər, lakin böyük, tıxanıqlıq yaradan, infeksiya ilə müşayiət olunan və ya böyrək funksiyasını riskə atan daşlar tibbi müdaxilə tələb edə bilər.

Daş xəstəliyi çoxfaktorlu problemdir. Mümkün səbəblər arasında genetik meyl, maddələr mübadiləsinin pozğunluğu, infeksiyalar, sidik yollarında darlıq və axım problemləri, bağırsaq problemləri, keçirilmiş əməliyyatlar, kalsium və D vitamini metabolizmi ilə bağlı pozğunluqlar, həmçinin qalxanabənzər və ya qalxanabənzər ətrafı vəzilərlə bağlı endokrin problemlər göstərilir.

Xüsusi mineral suların böyrək daşlarını əritməsi barədə təsdiqlənmiş yanaşma yoxdur. Suyun miqdarı ilə yanaşı tərkibi də önəmlidir: turş və qazlı içkilər (məsələn kola tipli içkilər) daş yaranmasını sürətləndirə bilər; pH-ı neytrala yaxın su daha məqsədəuyğun sayılır.

Xeyr. Kiçik daşlar çox vaxt maye qəbulu və dərman müalicəsi ilə düşürülə bilər; iri və ya kompleks daşlarda qapalı/lazerli üsullar (PNL, lazer URS) tətbiq olunur.

Bel və böyrək nahiyəsində kəskin sancı, qasığa yayılan ağrı, ürəkbulanma, qusma, sidikdə qan, tez-tez sidiyə getmə və sidikdə yanma kimi şikayətlər yarada bilər. Ağrı və qızdırma birlikdə olarsa, təcili uroloji qiymətləndirmə vacibdir.

Daş sidik axarını bağlayıb böyrəkdə şişmə yaradırsa, qızdırma və infeksiya varsa, ağrı idarə olunmursa, tək böyrəkli xəstədə tıxanıqlıq yaranıbsa və ya böyrək funksiyası pozulursa, vəziyyət ciddi sayılır. Gecikmiş tıxanıqlıq böyrək funksiyasını riskə ata bilər.

Lazer URS sidik axarı və ya bəzi böyrək daşlarının sidik yolundan girilərək endoskopik üsulla görülməsi və lazerlə parçalanması üçün istifadə olunan qapalı cərrahi yanaşmadır. Daşın ölçüsü, yeri və xəstənin vəziyyəti metod seçimini müəyyən edir.

Perkutan nefrolitotomiya (PNL) böyrək daşlarının qapalı yolla, kiçik dəri girişi ilə çıxarılması üçün istifadə olunan cərrahi üsullardan biridir. Adətən daha böyük və ya mürəkkəb böyrək daşlarında tətbiq oluna bilər; qərar görüntüləmə və həkim qiymətləndirməsi əsasında verilir.

Sidik kisəsi daşı sidik kisəsində yaranan və ya yuxarı sidik yollarından kisəyə düşüb böyüyən daşdır. Sidikdə yanma, sidik axınının kəsilməsi, tez-tez sidiyə getmə, sidikdə qan və ağrı kimi şikayətlər yarada bilər.

Sistolitotripsiya sidik kisəsi daşının qapalı yolla qırılması və çıxarılması üçün istifadə olunan üsuldur. Daha az ağrı və kiçik girişlərlə sürətli sağalma imkanı verir; daşın səbəbi (məsələn prostat böyüməsi) də eyni zamanda qiymətləndirilir.

Stent sidiyin böyrəkdən sidik kisəsinə axınını təmin etmək və ya əməliyyatdan sonra sidik axarının açıq qalmasına kömək etmək üçün istifadə edilə bilər. Stentin nə qədər qalacağı və nə vaxt çıxarılacağı həkimin planına görə müəyyən edilir.

Sistin daşları nadir metabolik/genetik səbəblərlə bağlı ola bilən daş növlərindəndir və təkrarlama riski daha yüksək ola bilər. Təkrarlayan daş xəstəliklərində daşın tərkibinin və metabolik səbəblərin araşdırılması vacibdir.

Gündə təxminən 2–3 litr maye qəbulu, duzun və qırmızı ətin azaldılması, çəkiyə nəzarət və oturaq həyat tərzindən uzaq durmaq kömək edir. Qazlı/turş içkilər daş yaranmasını sürətləndirə bilər; pH-ı neytrala yaxın su daha məqsədəuyğundur. Xüsusi mineral suların daşı «əritməsi» barədə təsdiqlənmiş yanaşma yoxdur.

Sistoskopiya sidik kanalından xüsusi optik alətlə daxil olaraq sidik kanalı, prostat sahəsi və sidik kisəsinin daxildən qiymətləndirilməsidir. Sidikdə qan, sidik kisəsi törəməsi şübhəsi, təkrarlayan sidik problemləri və bəzi digər hallarda həkim tərəfindən tövsiyə oluna bilər.

Biopsiya şübhəli toxumadan nümunə götürülməsi və laboratoriyada patoloji müayinə edilməsidir. Sidik kisəsi törəməsi və ya şübhəli sahə görüldükdə həkim biopsiya qərarı verə bilər; məqsəd diaqnozu dəqiqləşdirməkdir.

Sidikdə qan daş, infeksiya, prostat xəstəlikləri, travma, sidik kisəsi və böyrək xəstəlikləri daxil olmaqla bir çox səbəblə bağlı ola bilər. Bəzən ciddi xəstəliklərin də əlaməti ola bildiyi üçün sidikdə qan görüldükdə uroloqa müraciət etmək lazımdır.

Sidik kisəsi törəməsi sidikdə qan, USM, sistoskopiya, biopsiya və patoloji müayinə kimi mərhələlərlə aşkarlana bilər. Bu mövzuda gecikmədən müayinə vacibdir; erkən qiymətləndirmə müalicə imkanlarını artırır.

Sidik kanalı darlığı sidiyin xaric olduğu kanalda daralma yaranmasıdır. Travma və ya iltihaba bağlı ola bilər. Əlamətlərə zəif sidik axını, sidiyə başlamaqda çətinlik, sidiyin tam boşalmaması və təkrarlayan infeksiyalar daxildir.

İkiləşmiş sidik axarı sidik axarının anatomik variantlarından biri ola bilər və hər zaman problem yaratmaya bilər. Şikayət və ya fəsad varsa, həkim görüntüləmə nəticələrinə əsasən izləmə və ya müalicə planı seçir.

Bəli. Sidik qaçırma sidik kisəsinin funksional pozğunluğu, prostat əməliyyatlarından sonrakı dəyişikliklər, sinir sistemi faktorları, yaş, infeksiya və digər uroloji problemlərlə bağlı ola bilər. Vəziyyət uroloji qiymətləndirmə tələb edə bilər.

Sidikdə yanma, tez-tez sidiyə getmə, qızdırma, bel ağrısı, sidikdə qan, təkrarlayan infeksiya, kişi xəstədə sidik infeksiyası və ya müalicəyə baxmayaraq keçməyən şikayətlər uroloji qiymətləndirmə tələb edə bilər.

Əgər sidik ifrazına başlamaqda çətinlik çəkirsinizsə, gücənirsinizsə, sidik axınının təzyiqinin azaldığını hiss edirsinizsə və ya sidik ifrazından qısa müddət sonra təkrar sidiyə getmə istəyi olursa, bu normal hal deyil. Əsas səbəb kimi kişilərdə yaş artdıqca prostat vəzisinin böyüməsi, yəni prostat adenoması göstərilir; lakin sidik yolları infeksiyası, sidik kanalı darlığı və sidik kisəsi xəstəlikləri də ola bilər. Ultrasəs müayinə, sidik analizi və urodinamik testlərlə düzgün diaqnoz qoyub müalicə etmək lazımdır.

Spermoqramda spermlərin sayının və hərəkətliliyinin normal olması hələ o demək deyil ki, bu şəxs ata ola bilər. Spermlərin baş hissəsində yerləşən DNT zəncirində qırılmalar olarsa, bu hamiləliyin baş verməməsinə, erkən həftələrdə abortlara və ya süni mayalanmanın uğursuz olmasına səbəb ola bilər. Səbəb kimi siqaret, varikosel, ətraf mühitin zərərli maddələri, xayaların həddindən artıq istiyə məruz qalması və infeksion prosesləri göstərmək olar.

Boşalan zaman və ya boşaldıqdan sonra ağrı, xayalarda ağırlıq hissi, yanma, göynəmə, aralıq nahiyəsində diskomfort hiss edirsinizsə, bu normal hal deyil. Adətən bu vəziyyət prostat vəzisinin iltihabı, sidik yolları və cinsi yolla keçən infeksiyalar səbəbindən olur. Əgər bunlarla yanaşı spermada qan da varsa, təcili uroloqa müraciət etməlisiniz.

Erektil disfunksiya bəzən ürək probleminin ilk əlaməti kimi özünü göstərir. Bir çox kişi ereksiyadakı problemi yalnız cinsi həyata təsir edən məsələ kimi görür, əslində isə bu, ürəkdə ciddi xəstəliyin ilk siqnalı ola bilər. Çünki penisdəki damarlar ürək damarlarından daha incədir və tıxanma ilk olaraq bu damarlarda başlayır. Ereksiya problemi insult və miokard infarktından 2–5 il əvvəl özünü göstərə bilər.

Əgər əlaqə vaxtı həddindən artıq həyəcanlanırsınızsa, bu erkən boşalmaya səbəb ola bilər, amma hər erkən boşalmanın səbəbi həyəcan deyil. Yenə də «erkən boşalacağam» qorxusu və düşüncəsi kişidə boşalmanı idarə etməyi çətinləşdirir. Bir dəfə erkən boşalma olubsa, sonrakı əlaqələrdə də eyni qorxu yarana bilər. Qalxanabənzər vəzi xəstəlikləri, prostat iltihabı, penis dərisinin sinir həssaslığı və digər səbəblər də araşdırılmalıdır.

Əgər alt paltarın materialı keyfiyyətsizdirsə, bu xəstəlik səbəbi ola bilər. Bu, xüsusən xayaların normal temperaturu, dəri sağlamlığı və rahatlıq baxımından önəmlidir. Xayalarda sperm əmələ gəlməsi üçün onların bədən temperaturundan 2–3 dərəcə aşağı temperaturda olması lazımdır. Pambıq, bambuk və modal alt paltarları daha sağlamdır.

Araşdırmalara görə penis vaginaya daxil olduqdan sonra boşalma təxminən 5 dəqiqəyə qədər olmalıdır. Lakin 5 dəqiqədən tez boşalmaq ayrılıqda xəstəlik sayılmır. Əgər tez boşalma ilə yanaşı boşalmanı idarə edə bilməmək, bu vəziyyətdən narahat olmaq və ər-arvad arasında problem yaranması müşahidə olunursa, bu, xəstəlik sayılır və müalicə edilməlidir. Erkən boşalma müalicə edilə bilən vəziyyətdir.

Aptekdə satılan və tərkibində yalnız bitki olduğu bildirilən dərmanların etiketində yazılmayan kimyəvi maddələr ola bilər; bunlar insanda baş ağrısı, ürəkdöyünmə və təzyiqin yüksəlməsinə səbəb ola bilər. Qısaca, «təbii» kimi təqdim olunan dərmanlar hər zaman təbii olmaya bilər.

İnsanlar arasında cinsi istəksizlik yaşın artması ilə əlaqələndirilsə də, əslində bu, gənc yaşlarda da görülə bilir. Birinci səbəb 40 yaşdan sonra kişi hormonu testosteronun ildə təxminən 1% azalmasıdır; ilk illərdə bu özünü göstərməsə də, illər keçdikcə yorğunluq, gücsüzlük və cinsi istəyin azalması kimi əlamətlər ortaya çıxa bilər. Araşdırmalara görə cinsi istəksizlik 20 yaşlarında 5%, 50 yaşlarında isə 25% təşkil edir. İkinci səbəb kimi stress, yuxusuzluq, piylənmə, oturaq həyat tərzi, sağlam olmayan qidalanma, alkoqol, siqaret və xroniki xəstəlikləri göstərmək olar.

Bəzi insanlar sperm dondurulmasının yalnız süni mayalanma üçün müalicə alan ailələrə lazım olduğunu düşünür, lakin sperm dondurmaq gələcəkdə ata olmaq üçün bəzi kişilərə lazım ola bilər. Xüsusən xərçəng xəstəliyinə görə kimyəvi terapiya və şüa terapiyası alacaq kişilərə bu prosedurlardan əvvəl spermin dondurulması məsləhət görülür. Həmçinin hələlik ata olmaq istəməyən kişilər də spermini gələcək üçün dondura bilər. Sperm göstəriciləri həddindən artıq zəif olan subay kişilərə də bu tövsiyə olunur.

Tədqiqatlara görə penisin uzunluğu ereksiya vəziyyətində orta hesabla 11,9 sm, qalınlığı, yəni diametri isə 3,8 sm təşkil edir. Qadınlar üçün cinsi həzz baxımından penisin uzunluğu ilə yanaşı qalınlığı da önəmlidir. Buna görə göstəriş olan kişilərdə penil dolğu tətbiq edilə bilər.

İnsanların səhv bildiklərinin əksinə, düzgün və müntəzəm masturbasiya sperm keyfiyyətini aşağı salmaq əvəzinə artıra bilir. Cinsi əlaqə və masturbasiya sayından asılı olmayaraq xayalarda daim sperm əmələ gəlir. Tez-tez boşalma DNT fraqmentasiyasını və sperm morfologiyasını da yaxşılaşdıra bilər. Həmçinin həftədə 3–7 dəfə boşalan kişilərdə prostat xərçəngi riski azalır.

Bir çox kişi Peyroni xəstəliyinin öz-özünə düzələcəyini düşünür, lakin əyriliklə yanaşı zamanla penisin uzunluğunda azalma və ereksiyada problemlər yarana bilər. Əyrilik başlayandan 6–12 ay ərzində penisdə sərt düyünlər əmələ gəlir və böyüyür. Ağrı zamanla azalsa da, bu, xəstəliyin sağalması demək deyil. Mərhələsinə görə dərman və cərrahi müalicəsi var.

Səhər penisdə sərtləşmənin olması penisdəki damar və sinirlərin sağlam olduğunu göstərir. Səhər sərtləşməsinin olmaması və ya azalması ciddi problemin ilk siqnalı ola bilər: şəkərli diabet, siqaret, testosteron azlığı və damar problemləri buna səbəb ola bilər. Lakin səhər sərtləşməsinin olmaması hər zaman xəstəlik demək deyil. Bu vəziyyət 3 ay davam edərsə, mütləq uroloq-androloq tərəfindən müayinə olunmalısınız.

Əgər səhərlər yuxudan yorğun oyanırsınızsa, gün ərzində enerjiniz tez bitirsə, əvvəlki kimi motivasiyanız yoxdursa və xüsusən cinsi istəkdə azalma varsa, testosteron səviyyəniz düşmüş ola bilər. Bəzi kişilərdə əzələ gücündə azalma, piylənmə, diqqət əskikliyi, yuxu problemləri və ereksiya problemləri də qoşula bilər. Diaqnoz səhər ac qarnına, saat 8–11 arası qanda testosterona baxılmaqla qoyulur.

Kişilərin əksəriyyəti xayada ələ gələn sərtliyi ağrı vermədiyi üçün ciddiyə almır. Əslində xayada ələ gələn hər sərtlik mütləq həkim tərəfindən dəyərləndirilməlidir. Xüsusən xayanın içində olan, zamanla böyüyən və ağrı verməyən sərt düyünlər xaya xərçəngi ola bilər. Əlbəttə, hər sərtlik xərçəng demək deyil: kista və infeksiya da sərtlik əmələ gətirir. Bunu uroloq lazımi müayinələrlə fərqləndirə bilər.

Bir çox kişi yay aylarında cinsi istəyin artdığını hiss edir və bunu psixoloji amil kimi izah edir. Əslində bunun səbəbi hormonal və ətraf mühit amillərinin birgə təsiridir. Yay aylarında açıq, günəşli havada uzun müddət qalmaq dəridə D vitamininin sintezini artırır, bu da kişi hormonu testosteronu yüksəldir. Həmçinin açıq havada uzun müddət olmaq, dincəlmək, işdən və stressdən uzaq qalmaq da cinsi istəyin artmasına təsir edən amillərdəndir.

Normal sidik rəngi saman sarısı olmalıdır. Tünd sarı — su az içdiyinizi göstərir. Narıncı rəng — sarılıq, dərman və vitamin qəbulu zamanı ola bilər. Qırmızı və çəhrayı rəng sidikdə qan olduğunu göstərir; sidik yolları infeksiyalarında, daşlarda, şişlərdə və nefroloji xəstəliklərdə görülə bilir. Qəhvəyi-qara rəng daşlarda və köhnə qanamalarda ola bilir. Rəng dəyişikliyi davam edirsə, uroloqa müraciət etmək lazımdır.

Sink, selen, D vitamini və omeqa-3 spermatozoidlərin sintezinə və hərəkətinə müsbət təsir edir. E və C vitaminləri isə spermləri oksidativ stressdən qoruyur. Qidalanmada yumurta, qırmızı ət, balıq, qoz, badam, balqabaq toxumu, nar və meyvə-tərəvəz müntəzəm istifadə edilməlidir.

Bunun üçün penil doppler USM müayinəsi tətbiq olunur. Penil doppler ilə erektil disfunksiyanın səbəbinin damar mənşəli olub-olmadığı təyin edilə bilir. Əvvəlcə penisə sərtliyi təmin edən iynə vurulur, sonra USM aparatı ilə penis damarlarına baxılır. Əgər penisə kifayət qədər qan gəlmirsə, arterial çatışmazlıq diaqnozu qoyulur; gələn qan kifayət qədər müddətdə penisdə qalmayıb geri qayıdırsa, venoz çatışmazlıq diaqnozu qoyulur.

Kişilərdə cinsi əlaqə vaxtı performans qayğısı çox rast gəlinən, lakin gizlədilən vəziyyətdir. Bu zaman kişi diqqətini partnyoruna və həzzə deyil, öz performansına nəzarət etməyə yönəldir. Simpatik sinir sistemi aktivləşir, penisə gələn damarlar daralır və qan axını zəiflədiyi üçün ereksiyada problem yaranır. Nəticədə erkən boşalma və sərtliyin itməsi müşahidə olunur.

Sperm sintezi hər yaşda davam edir, lakin bu, ata olmaq qabiliyyətinin yaşla eyni qaldığı demək deyil. Yaş artdıqca sperm sayı və hərəkətliliyi azalır, ən əsası isə sperm DNT fraqmentasiyası artır. Xüsusən 40 yaşdan sonra kişilərdə DNT fraqmentasiyası artdığı üçün hamiləlik ehtimalı azalır, abort və genetik xəstəliklərin riski isə yüksəlir.

HPV (human papilloma virus) cinsi yolla keçə bilən virus qrupudur və bəzi hallarda genital ziyillərlə özünü göstərə bilər. Hər HPV infeksiyası eyni əlamətlərlə getmir. Müayinə və müalicə planı həkim tərəfindən müəyyən edilir.

Müalicədə üsul ziyillərin sayı, ölçüsü, yerləşməsi və xəstənin ümumi vəziyyətinə görə seçilir. Həkim baxışı olmadan özbaşına yandırıcı məhlul və ya dərmanlardan istifadə risklidir. Genital ziyillər utanılacaq deyil, müayinə olunacaq tibbi problemdir.

Xeyr. Partnyor da müayinə olunmalı və lazım olduqda eyni vaxtda müalicə almalıdır, əks halda təkrar yoluxma riski qalır.

Penis əyriliyi anadangəlmə və ya sonradan yaranan deformasiya ola bilər. Əgər əyrilik cinsi münasibətdə çətinlik, ağrı və ya psixoloji narahatlıq yaradırsa, uroloq-androloq müayinəsi məsləhət görülür.

Penil plikasiya penis əyriliyinin cərrahi düzəldilməsi üçün istifadə olunan üsullardan biridir. Uyğunluq əyriliyin dərəcəsi, səbəbi, erektil funksiya və xəstənin gözləntisinə görə müəyyən edilir.

Bəli. Sünnət düzgün şəraitdə, steril qaydalarla və həkim tərəfindən aparılmalı olan cərrahi prosedurdur. Yaş, üsul, anesteziya və hazırlıq barədə qərar həkim müayinəsindən sonra verilir.

Xaya yerində deyilsə və vaxtında müdaxilə olunmazsa, gələcəkdə sonsuzluq riski arta bilər; bir yaşa qədər əməliyyatın önəmi vurğulanır. Kriptorxizm təkcə sonsuzluq deyil, gələcəkdə bədxassəli şiş riski baxımından da diqqət tələb edən vəziyyətdir.

Sağlam kişilərdə evlənmədən əvvəl rutin spermoqramma hər zaman mütləq deyil. Lakin aşağıdakı tarixçə varsa, evlənmədən əvvəl və ya evlilikdən sonra bir ili gözləmədən uroloq-androloq müayinəsi və spermoqramma düşünülə bilər: uşaqlıqda xaya ilə bağlı problem, xaya travması, parotit (svinka) keçirmə, yırtıq əməliyyatı, xayaların sonradan aşağı endirilməsi, həmçinin xaya, qasıq və ya reproduktiv sistemlə bağlı keçmiş cərrahi müdaxilə.

Sidikdə qan, bel və böyrək ağrısı, sidiyə getmədə çətinlik, gecə tez-tez sidiyə qalxma, sidikdə yanma, xayada ağrı və ya şişlik, sonsuzluq, cinsi zəiflik, vaxtından əvvəl boşalma, genital ziyillər və prostatla bağlı şikayətlər olduqda uroloq-androloqa müraciət etmək lazımdır.